شیوه های تامین مالی و عملیات بانک
تامین مالی و فعالیتهای مربوط به گروه بانک توسعه اسلامی (IDB) را می توان به چهارگروه عمده تقسیم نمود:
الف):تامین مالی پروژه ها (بلند مدت) وعملیات کمک فنی
ب):عملیات تامین مالی تجاری (کوتاه مدت)
الف)تامین مالی بلند مدت بانک
عملیات عادی بانک شامل تامین مالی پروژه ها و عملیات کمک فنی می باشد. روشهای تامین مالی بکارگرفته شده نیز شامل وام، اجاره به شرط تملیک، فروش اقساطی، استصناع، مشارکت در سرمایه، تقسیم سود، خطوط اعتباری و کمک فنی یا کمکهای بلاعوض می باشد.
1) وام(Loan)
این نوع از تسهیلات به منظور اجرای طرحها و پروژه هایی با آثار اجتماعی و اقتصادی قابل توجه که زمان اجرای طولانی دارند و ممکن است درآمد زا هم نباشند بکار می رود. وامها به دولتها یا موسسات عمومی و غالباً کشورهای کمتر توسعه یافته عضو برای ایجاد و گسترش تاسیسات زیر بنایی و صنعتی اعطا می گردد.
2) اجاره به شرط تملیک
براساس شیوه اجاره به شرط تملیک ، مالکیت اموال اجاره داده شده در طول دوره اجرا که ممکن است 15 سال به طول بیانجامد، در اختیار بانک توسعه اسلامی خواهد بود و پس از بازپرداخت آخرین قسط اجاره به عنوان هبه به مالکیت ذینفع انتقال می یابد.
3) فروش اقساطی
یکی دیگر از شیوه های تامین مالی بصورت میان مدت می باشد که مالکیت دارایی و اموال بلافاصله پس از تحویل دارایی به خریدار منتقل می گردد، در حالی که مبلغ خرید به صورت اقساط بازپرداخت می گردد.
4) مشارکت در سرمایه
بانک توسعه اسلامی در سهام شرکتها و موسسات (از جمله نهادهای مالی اسلامی) در کشورهای عضو که بطور بالقوه درآمدزا و مطابق با اصول شریعت باشند و همچنین تاثیر توسعه ای عمده ای بر اقتصاد کشورهای خود داشته باشند، مشارکت می نماید.
هنگامی که انتظار بازده معقولی از سرمایه گذاری وجود دارد، بانک توسعه اسلامی از طریق ”مشارکت در سرمایه، “وجوه مورد نیاز را به منظور تقویت ساختار سرمایه ای آن شرکت و ایجاد جلب اطمینان دیگر سرمایهگذاران در شرکت تامین می نماید.
5)- استصناع
استصناع، قراردادی است که به موجب آن یک طرف قرارداد تعهد می نماید تا کالای مشخصی را با ویژگی معین، قیمت مشخص و در یک زمان خاص تولید کند که عمدتا شامل هر گونه فرایند تولید، ساخت، مونتاژ یا بسته بندی می گردد، همچنین استصناع می تواند در تامین مالی کالاهای سرمایه ای و حتی کالاهای غیر قابل ملموسی چون گاز و برق بکار رود.
6)- تقسیم سود
این شیوه تامین مالی شباهت زیادی با تامین مالی به صورت سرمایهگذاری مشترک دارد. بدین ترتیب که بانک در همکاری با دیگر تامین کنندگان مالی، سرمایه گذاری مشترک می نماید. سود یا زیان حاصله نیز به تناسب سرمایه گذاری میان شرکا توزیع میگردد.
7)- تامین مالی کمک فنی
کمک فنی عبارتست از فراهم آوردن مهارتهای فنی جهت کمک به آماده سازی یا اجرای یک پروژه، انتقال تکنولوژی به کشورهای عضو، توسعه نهادها یا منابع انسانی.
شایان ذکراست اولویت تامین مالی به صورت کمک بلاعوض عمدتا به کشورهای کمتر توسعه یافته و بویژه جهت پروژه های زیر بنایی وکشاورزی داده می شود.
همچنین خاطر نشان میگردد، عملیات کمک فنی اساسا” جهت بخش عمومی در نظر گرفته شده است در حالی که بخش خصوصی امکان انتفاع از این کمکها را در موارد مشخصی خواهد داشت.
8)- اعطای خط اعتباری به موسسات مالی توسعه ملی کشورهای عضو
بانک توسعه اسلامی علاوه بر تامین مالی پروژه ها، اقدام به اعطای خطوط اعتباری به نهادهای توسعه ملی (NDFIs) بانکهای اسلامی (IBs) در کشورهای عضو بویژه جهت پیشبرد رشد و توسعه پروژههای با مقیاس کوچک و متوسط در بخش صنعت و کشاورزی و پروژه های زیر بنایی می نماید.
*********
ب ) عملیــات تامین مالی تجــاری واردات (کوتاه مدت) شرکت اسلامی بین المللی تامین مالی تجاری (ITFC) بانک توسعه اسلامی
بانک توسعه اسلامی در سی امین نشست سالانه خود که در تاریخ 24/6/2005 در کشور مالزی برگرار گردید تصمیم به ادغام برنامه های تامین مالی تجاری خود و تاسیس شرکت مستقلی تحت عنوان" شرکت اسلامی بین الملی تامین مالی تجاری" ITFC)) گرفت و شرکت موصوف با هدف ذیل شروع به فعالیت نمود:
- ارتقاء و گسترش تامین مالی تجاری بین کشورهای عضو،
- افزایش اثرات توسعه ای تامین مالی تجاری فیما بین دول عضو ،
- افزایش توانایی های صادراتی کشورها عضو .
شرکت مزبور به دو شیوه ذیل به تامین مالی می پردازد :
الف ) تامین مالی کوتاه مدت به صورت مستقیم
ب) اعطای خط اعتباری به بانکها و موسسات مالی کشورهای عضو
1)شرایط و ضوابط تامین مالی تجاری
- تمام کالاهای توسعه ای نظیر نفت، تولیدات حاصل از نفت، مواد خام، کالاهای صنعتی، سیمان و ..... واجد شرایط برای تامین مالی میباشند. (معامله بر اساس عقد اسلامی مرابحه صورت میگیرد و 100% ارزش کالا، میتواند مورد معامله باشد).
- دوره بازپرداخت بین 6 تا 12 ماه میباشد.
- نرخ کارمزد بر اساس 12 ماه لایبور (Libor) دلار یا هر نوع ارز مورد معامله (مخابره شده توسط خبرگزاری رویتر) بعلاوه حاشیه سودی (Spread) که بر اساس نرخ ریسک اعتبار شرکت تعیین میشود محاسبه میگردد. در تمام شرایط نرخ کارمزد اعمال شده از سوی IDB قابل رقابت با نرخ های بازار میباشد. در تعیین نرخ کارمزد عوامل و فاکتورهایی نظیر نرخ ریسک ذینفع و دوره تامین مالی مد نظر قرار میگیرد.
-در حال حاضر کارمزد تسهیلات کوتاه مدت فوق عبارت از 2%+ Libor
- تاریخ محاسبه ارزش لایبور، همان تاریخ واریز وجه در هر مورد معامله میباشد.
- وارد کننده بایستی تضمین بلاشرط و غیر قابل فسخی را از طریق بانکهای تجاری مورد قبول شرکت اسلامی بینالمللی تامین مالی تجاری (ITFC ) بانک توسعه ا سلامی – و یا از طریق شرکت اسلامی بیمه سرمایه گذاری و اعتبار صادرات (ICIEC) - به منظور تضمین بازپرداخت به موقع اصل و فرع تسهیلات درخواستی تهیه و ارائه نماید.
- علاوه بر دینار اسلامی، ارزهای دیگر نظیر : دلار آمریکا، پوند انگلیس، فرانک فرانسه، مارک آلمان ین ژاپن و یورو میتوانند مورد استفاده و معامله قرار گیرند.
- برای استفاده از تسهیلات مزبور، ارائه ضمانتنامه بانکی جهت تضمین باز پرداخت تسهیلات برابر با اصل و فرع تسهیلات درخواستی ضروری می باشد و بانک ضامن می تواند یکی از بانکهای دولتی و یا خصوصی کشور باشد. شرکت متقاضی بایستی قبلا مراتب پذیرش عاملیت از بانک ضامن جهت صدور ضمانتنامه را مطابق فرم ذیل اخذ نماید.
2)شیوه درخواست استفاده از تسهیلات
- درخواست هر نوع تامین مالی بایستی از طریق مرجع رسمی مربوطه در هر کشور به شرکت اسلامی بین المللی تامین مالی تجاری (ITFC) بانک توسعه اسلامی ارسال گردد. در جمــهوری اسلامی ایــران، مـــرجع رسمی مربوطه وزارت امور اقتصادی و دارایی – دفتر وامها، مجامع و موسسات بین المللی سازمان سرمایه گذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران میباشد.
- اسناد و مدارک مورد نیاز:
اطلاعات کامل مربوط به وارد کننده (آدرس، وضعیت حقوقی، حوزه فعالیت)، اساسنامه شرکت، مشخصات فنی کالا، مبلغ مورد نیاز، صورتهای مالی حسابرس شده شرکت طی سه سال گذشته همراه با یادداشتهای توضیحی و گزارش حسابرس، انعکاس نام بانک ضامن و اخذ نامه اعلام قصد از سوی بانک ضامن مطابق فرم فوق الاشاره.
- پس از تصویب اعتبار و انعکاس مراتب موافقت ذینفع با شرایط و ضوابط تسهیلات به ITFC و ارائه تضمین بانک ضامن توسط ذینفع، تسهیلات مصوب لازم الاجراء گردیده و ذینفع میتواند نسبت به گشایش اعتبار اقدام نماید.
- پس از گشایش اعتبار و بر مبنای مبلغ مورد نیاز جهت واردات کالای مورد نظر، مبلغ مندرج در اعتبار اسنادی گشایش شده و در چارچوب توافقات صورت پذیرفته، از سوی شرکت اسلامی بینالمللی تامین مالی تجاری (ITFC) بانک توسعه اسلامی به حساب فروشنده واریز میگردد.
*اسناد و مدارک مورد نیاز
· اساسنامه شرکت (به زبان انگلیسی)
·صورتهای مالی حسابرسی شده سه سال اخیر به همراه یادداشتهای توضیحی (به زبان انگلیسی)
·معرفی بانک ضامن
·نامه بانک ضامن مشعر بر میزان اعتبار مورد تایید آن بانک برای شرکت متقاضی و اخذ پذیرش عاملیت از بانک ضامن با تعیین میزان اعتبار(عدم بدهی معوق متقاضی به سیستم بانکی)
·مشخصات فنی کالای مورد نظر (به زبان انگلیسی)
·چارت سازمانی شرکت متقاضی (به زبان انگلیسی) و معرفی شخص و امضا مجاز
** شرایط عمومی اعتبارات کوتاه مدت تجاری به شرح ذیل می باشد :
Mark-up : LIBOR+2% ( نرخ کارمزد)
- دوره باز پرداخت : یکساله
- گشایش اولین اعتبار اسنادی حداکثر سه ماه پس از تصویب اعتبار
- استفاده از کل اعتبار حداکثر ظرف یکسال
3)- خطوط اعتباری اعطایــی
بانک توسعه اسلامی به منظور تامین مالی نیازهای وارداتی شرکتها و موسسات تولیدی کوچک و متوسط و بر پایه درخواست رسمی صادره از سوی دفتر وامها، مجامع و موسسات بینالمللی- سازمان سرمایه گذاری تسهیلاتی را در قالب خطوط اعتباری در اختیار بانکهای تجاری و موسسات مالی داخلی قرار میدهد.
در حال حاضر و تاکنون ، بانک توسعه اسلامی اقدام به اعطای خط اعتباری در زمینه تسهیلات تجاری به سه بانک توسعه صادرات ایران ، ملت وکشاورزی نموده است که شرکتهای متوسط و کوچک جهت ارائه درخواست استفاده از خطوط اعتباری مزبور می توانند مستقیما به امور بینالملل بانکهای مزبور مراجعه نمایند.
*********
فرآیند و گردش کار استفاده از تسهیلات اعتباری بلند مدت (پروژه ای)با توجه به مقررات داخلی
الف ) طرحهای بخش دولتیکه منتهی به صدور ضمانتنامه توسط دولت می شود:
1- معرفی پروژه توسط وزیر یا بالاترین مقام اجرائی دستگاه مربوطه به معاونت برنامهریزی و نظارت راهبری ریاست جمهوری یا سازمان سرمایه گذاری به عنوان یک پروژه اولویت دار جهت استفاده از منابع مالی خارجی
2- شناسایی پروژه های الویت دار مورد تایید معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری توسط هیات برنامه ریزی بانک توسعه اسلامی و گنجاندن آنها در برنامه همکاری های سه ساله بانک با کشورمان.
3- تهیه گزارش امکان سنجی پروژه مشتمل بر توجیهات کامل فنی ،اقتصادی و مالی و زیست محیطی پروژه به همراه مطالعات تفضیلی طراحی مهندسی مطابق با فرمت مورد تایید بانک توسعه اسلامی ، به زبان انگلیسی
(پیوست)توسط متقاضی تسهیلات و ارائه آ ن به این سازمان جهت بررسی و ارسال به بانک توسعه اسلامی.
4-اعزام هیات آماده سازی بانک توسعه اسلامی جهت جمع آوری اطلاعات بیشتر در راستای گزارش امکان سنجی پروژه.
5- اعزام هیات ارزیابی بانک توسعه اسلامی و امضا یادداشت تفاهم ( MOU) و قطعی شدن مبلغ اعتبار تخصیص یافته به دستگاه اجرایی
6- اخذ مصوبه شورای اقتصاد
7-انعقاد موافقتنامه ماده 32 قانون برنامه چهارم توسعه فی ما بین معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری و دستگاه ذیربط مبنی بر اختصاص شماره طبقه بندی خاص در جداول پیوست قوانین بودجه زی ربط ***
8-انعکاس ضوابط و شرایط کلی به ذینفع و بانک مرکزی جهت تایید و انعکاس مراتب به بانک توسعه اسلامی.
9-تصویب پروژه مورد نظر توسط بانک توسعه اسلامی و اعلام شرایط و ضوابط تسهیلات مصوب به این سازمان و متعاقبا اعلام آن به ذینفع.
10- اخذ تاییدیه معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری مبنی بر پیش بینی معادل ریالی باز پرداخت اقساط در لوایح بودجه سنواتی
11- انعقاد قرارداد موضوع ماده 62 قانون محاسبات عمومی کشور فی ما بین ذینفع تسهیلات و اداره اعتبارات بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در صورتیکه برای اجرای پروژه نیاز به خریدهای خارجی(واردات کالا و خدمات) باشد.
12-ارسال پیش نویس موافقتنامه تنظیمی توسط بانک توسعه اسلامی به ذینفع و بانک مرکزی جهت اخذ نقطه نظرات آنها و ارسال آن به بانک توسعه اسلامی
13- امضاء اصل موافقتنامه توسط دستگاه ذینفع و بانک توسعه اسلامی
14-صدور نظریه حقوق توسط مشاور حقوقی سازمان سرمایه گذاری
15- صدور ضمانتنامه دولتی توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی
16- صدور نظریه حقوقی توسط مشاور حقوقی دستگاه ذینفع
17-لازمالاجرا شدن موافقتنامه تامین مالی و برگزاری مناقصه جهت خرید تجهیزات مورد نیاز مطابق با مقررات بانک و قوانین داخلی
*** در صورت عدم انعقاد موافقتنامه ماده 32 قانون برنامه چهارم توسعه فی مابین معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری و دستگاه ذینفع و عدم اختصاص شماره طبقه بندی وامی برای پروژهها ، اخذ گواهی مسدودی ارزی از اداره نظارت ارز بانک مرکزی به شرح مراحل ذیل ضروری می باشد:
- تعیین محل سهمیه ارزی توسط وزارتخانه مربوطه(شخص مجاز قبلا به اداره نظارت ارز بانک مرکزی معرفی گردیده است) و انعکاس آن به این سازمان.
- انعکاس مراتب توسط این سازمان به اداره نظارت ارز بانک مرکزی.
ب) طرحهای بخش دولتی که منتهی به صدور ضمانتنامه توسط دولت نمی شود:
اینگونه طرحها که منتهی به صدور ضمانتنامه توسط دولت نمی شود و با استفاده ازضمانتنامه بانکی به مورد اجرا در می آیند ملزم به رعایت شرایط مندرج در بندهای16،2، 9، 10 و 15نمی باشند لیکن اخذ مصوبه هیات وزیران مبنی بر مجاز بودن استفاده ازتسهیلات اعتباری خارجی ضروری می باشد.
*********
ج) طرحهای بخش خصوصی
طرحهای بخش خصوصی که متقاضی استفاده ازتسهیلات بانک توسعه اسلامی می باشند بایستی بجای ضمانت دولتی، ضمانتنامه بانکی اخذ و ارائه نمایندشرکت متقاضی بایستی قبلا مراتب پذیرش عاملیت از بانک ضامن جهت صدور ضمانتنامه را مطابق فرم ذیل اخذ نماید.
بانک .............
شماره............
تاریخ.............
دفتر وامها، مجامع و موسسات بین المللی
سازمان سرمایه گذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران
با سلام،
به استحضار می رساند، این بانک پس از بررسی شرایط مالی و میزان اعتبار شرکت ............. ضمن قبول و پذیرش عاملیت شرکت مزبور برای خرید ماشین آلات و تجهیزات مورد نیاز، اعلام آمادگی می نماید که در صورت تصویب اعتبار توسط بانک توسعه اسلامی(IDB) به میزان .............. میلیون یورو به نفع شرکت مزبور، در زمان مقتضی، ضمانتنامه مورد نیاز جهت استفاده از اعتبار را برابر اصل و فرع رقم مصوب، به نفع بانک توسعه اسلامی(IDB) صادر نماید.
-
-چرخه پروژه (فرآیند تامین مالی توسط بانک توسعه اسلامی)
بطور کلی چرخه یک پروژه از سوی بانک توسعه اسلامیشامل مراحل زیر میباشد:
1) شناسایی (Identification)
2) آماده سازی (Preparation)
3) ارزیابی /مذاکره (Appraisal /Negotiation)
4) ارائه به هیاتمدیره اجرایی (BED Presentation)
5) اجرا / پیگیری(Implementation/Follow-up)
6) پس از ارزیابی (Post-Evaluation)
شناسایی :(Identification) شناسایی یک پروژه ممکن است با درخواست دولتها /ذینفعهای کشور عضو صورت پذیرد که بدنبال آن هیاتهایی از سوی بانکتوسعه اسلامی تحت عنوان (CASS) جهت شناسایی پروژه در قالب برنامه سه ساله همکاریوارد کشور مزبور میگردند.در قالب برنامه سـه ساله همکـاری، مواردی از جملهاولویت دولتی ، دستور کـار استراتژیـک بانک ، درخواست رسمی جهت تنظیم و گنجاندنپروژه یا پروژه های یاد شده مد نظر قرار میگیرد.
آماده سازی (Preparation): پس از شناسایی ، مرحله آماده سازی آغاز میگردد که طی آن گزارش امکانسنجی پروژه شامل ابعاد فنی ، اقتصادی، مالی ، اجتماعی و زیست محیطی از سوی ذینفع واز طریق سازمان سرمایه گذاری /دفتر وامها ، مجامع و موسسات بین المللی به عنوانکانال اصلی ارتباط به بانک توسعه اسلامی ارسال میگردد. در صورت تکمیل اطلاعات پروژه، هیاتی از سوی بانک جهت ارزیابی وارد کشور عضو بانک میگردد.
رزیابی /مذاکره (Appraisal /Negotiation):بمنظور ارزیابی ، هیات اعزامی دارای مجوز اصولیخواهد بود که دستور کاری را همچون اندازه، شیوه و ضوابط و شرایط تامین مالی و اجزایپروژه ای را که قرار است توسط بانک تامین مالی گردد، در برمیگیرد و نهایتاً پس ازارزیابی طرفین (ذینفع و بانک) طی یک یادداشت تفاهم بر سر زمان اجرا و شرایط مالیتوافق حاصل مینمایند و متعاقباً پیش نویس موافقتنامه مالی پاراف میگردد. سپس هیاتیاد شده اقدام به تهیه گزارش ارزیابی مینماید و نهایتاً گزارش بهمراه مجوز معاونعملیات بانک در کمیته فنی و اداره مربوطه به دبیر خانه بانک ارسال و رئیس بانک ازضوابط و شرایط تامین مالی آگاه میگردد.شایـان ذکر است گزارش ارزیابی شاملاسناد مشروح منعکس کننده یافته ها و پیشنهادات ، ضوابط و شرایط تامین مالی است . ارائه به هیات مدیره اجرایی (BED Presentation): در مرحله ارائه به هیاتمدیره اجرایی، گزارش ارزیابی بهمراه گزارش و پیشنهاد رئیس بانک (RRP) ، خلاصهاجرایی (شامل اجزای اصلی پروژه: هزینه ، طرح تامین مالی ، سقف کشوری و ضوابط وشرایط پیشنهادی بانک) آماده و به هیات (BED) ارسال میگردد و پس از تصویب ، تصمیماتاتخاذ شده به ذینفع اعلام میگردد که به دنبال آن موافقتنامه تامین مالی نهایی /امضاء و با صدور ضمانتنامه دولتی یا اخذ ضمانتنامه بانکی و نظریه حقوقی ذینفع /ضامن ، لازم الاجراء گردد. شایان ذکر است چرخه یاد شده دارای بعد داخلی / درونکشوری نیز میباشد که بموجب آن ذینفع می یابد اقدام به اخذ و تهیه مجوزهای قانونیلازم ( مبادله 62 قانــون محاسبه عمومی ، اخذ تهیـه سازمـان مدیریت و برنامه ریزی کشور ، مصوبه شورای اقتصاد ، گواهی مسدودی سهمیه ارزی ) نماید بدنبالتصویب پروژه ، ذینفع، ششماه فرصت دارد تا اقدام به امضای موافقتنامه تامین مالی بابانک توسعه اسلامی نماید و در صورت امضای موافقتنامه نیز ، از آن تاریخ تا ششماهبعد فرصت دارد پروژه را لازم الاجرا نماید در غیر اینصورت طرح مزبور در خطر لغو ازسوی بانک قرار خواهد گرفت.
اجرا / پیگیری(Implementation/Follow-up):پس ازلازم الاجرا گردیدن موافقتنامه ، مرحله مناقصه (محلی، محدود به کشورهای عضو یا بینالمللی) آغاز میگردد و پس از اعلام برنده مناقصات قراردادی با پیمانکار منعقدمیگردد. در مرحله اجرا ، ذینفع اقدام به برپایی یک واحد نظارت پروژه (PMU) بامشاوره و رایزنی و تصویب بانک مینماید و به محض تکمیل فیزیکی پروژه ، گزارش تکمیلپروژه (PCR) را آماده میسازد.
در مرحله اجرا، نقش بانک سازماندهی یککارگاه آموزشی برای طرح موصوف و پیگیری اجراء و خرید و ارسال هیاتهای بدین منظورمیباشد. پس از ارزیابی (Post-Evaluation): در پایان و در مرحله پس ازارزیابی، موارد(گزارشات) زیر تحت توجه و ملاحظه قرار میگیرند
-ارزیابی پروژهظرف 5-2 سال از زمان تکمیل پروژه
- ارزیابی تاثیر پروژه.
- حصول اطمینان ازعینیت و تحقق پذیری پروژه مورد انتظار و نتایج و پیامدهای واقعه آن.
- درسهای باارزش آموخته شده حاصل از چنین گزارشات.
- گزارشات بانک منجر به کمک در طراحی خطمشیها و عملیات آتی بانک گردد.
- ارائه به هیات مدیره اجرایی جهت اطلاع.
تبصره: درصورتی که متقاضی تسهیلات بخواهد با استفاده از ضمانتنامه دولتی از تسهیلات موصوفاستفاده نماید بایستی گواهی یکی ازبانکهای تجاری مبنی بر سپردن وثائق لازم را جهت صدور ضمانتنامه دولتی اخذ و به اینسازمان ارائه نماید.